“Çocuğum zorbalığa uğruyor, ne yapmalıyım?” sorusu, anne babalar için kaygı, öfke ve çaresizlik duygularını beraberinde getirebilir. Çocuğunuzun okulda alay edildiğini, dışlandığını, tehdit edildiğini veya fiziksel olarak zarar gördüğünü öğrenmek kolay değildir. Böyle bir durumda öncelik, çocuğun güvenliğini sağlamak, anlattıklarını ciddiye almak ve zorbalığın durdurulması için yetişkinlerin birlikte harekete geçmesidir.
Akran zorbalığı, güç dengesizliğinin bulunduğu ilişkilerde tekrarlayan veya tekrarlanma ihtimali olan zarar verici davranışları içerir. Ancak yaşanan olayın zorbalık olarak adlandırılıp adlandırılmadığından bağımsız olarak, çocuğun zarar gördüğünü söylemesi dikkate alınmalıdır. Destek almak için olayın yeniden yaşanmasını beklemek gerekmez.
Zorbalığa Uğrayan Çocuğa İlk Olarak Ne Söylenmeli?
Çocuğunuz yaşadıklarını anlatırken sözünü kesmeden dinlemeye çalışın. Hemen çözüm üretmek veya bütün ayrıntıları öğrenmek istemeniz anlaşılır olsa da ilk anda duyulmaya ve güvende hissetmeye ihtiyacı olabilir. Sakin bir ses tonu ve yargılamayan bir yaklaşım, konuşmaya devam etmesini kolaylaştırabilir.
“Bunu benimle paylaşman çok önemli”, “Yaşananlar senin suçun değil” ve “Bununla tek başına uğraşmak zorunda değilsin” gibi ifadeler kullanabilirsiniz. “Neden kendini savunmadın?” veya “Bana neden daha önce söylemedin?” gibi sorular ise çocuğun kendisini sorumlu hissetmesine yol açabilir.
Konuşmakta zorlanıyorsa bütün ayrıntıları bir kerede anlatmasını beklemeyin. Bununla birlikte, güvenliğini değerlendirmek için şu anda tehdit altında olup olmadığını ve herhangi bir yaralanma yaşayıp yaşamadığını öğrenin. Acil tehlike veya ciddi yaralanma varsa okul görüşmesini beklemeden acil yardım alın.
Yaşanan Olayı Nasıl Öğrenmeli ve Kaydetmelisiniz?
Çocuğunuzu sorguya çekmeden, açık uçlu sorularla yaşananları anlamaya çalışabilirsiniz. “Sonra ne oldu?”, “Bu daha önce de yaşandı mı?” ve “O sırada yakınında kimler vardı?” gibi sorular, kendi kelimeleriyle anlatmasına alan açar. Henüz bilmediğiniz ayrıntıları tahmin ederek onun adına tamamlamamaya dikkat edin.
Olayların tarihini, yerini, çocuğun anlattığı davranışları ve varsa tanık bilgilerini kısa notlarla kaydedebilirsiniz. Gördüğünüz bir durumu, çocuğun aktardığı bir bilgiyi ve kendi yorumunuzu birbirinden ayırmak, okul görüşmesinde daha açık iletişim kurmanıza yardımcı olur.
Her akşam aynı olayın ayrıntılarını yeniden anlatmasını istemek yerine, güvenliğini ve güncel ihtiyaçlarını takip edin. “Bugün seni rahatsız eden bir şey oldu mu?” sorusunun yanında “Kendini nerede daha rahat hissettin?” diye de sorabilirsiniz. Böylece yalnızca yaşanan güçlüğü değil, işe yarayan destekleri de fark edebilirsiniz.
Okulla Nasıl İletişim Kurulmalı?
Sınıf öğretmeni, okul psikolojik danışmanı ve gerektiğinde okul yönetimiyle görüşme planlayın. Görüşmede genel ifadeler yerine somut olayları paylaşın. Örneğin, “Çocuğum okulda mutsuz” demenin yanında, hangi davranışların nerede ve ne zaman yaşandığını anlatabilirsiniz.
Görüşmenin sonunda uygulanabilir bir güvenlik planı oluşturulmasını isteyin. Çocuğun yardım için hangi yetişkine gideceği, teneffüs ve servis gibi alanlarda gözetimin nasıl sağlanacağı, olay tekrar ederse kimin müdahale edeceği açık olmalıdır. Alınan önlemlerin işe yarayıp yaramadığını değerlendirmek için yeniden görüşülecek bir tarih belirleyebilirsiniz.
Çocuğunuzun “Söylersem daha kötü olur” kaygısını da okulla paylaşın. Bildirim sonrasında tehdit, dışlama veya misilleme yaşanmaması için hangi önlemlerin alınacağını konuşun. Görüşme kararlarını yazılı olarak özetlemek, sürecin takibini kolaylaştırabilir. Zorbalık devam ediyorsa okul yönetiminden planın yeniden değerlendirilmesini isteyin.
Çocukları hemen yüzleştirmek veya zorunlu bir özürle konuyu kapatmak yeterli olmayabilir. Öncelik, zarar verici davranışın durması ve çocuğun güvenliğinin sağlanmasıdır.
Çocuğun Kendini Güvende Hissetmesi Nasıl Desteklenir?
Çocuğunuzla, zorbalık tekrar yaşandığında başvurabileceği kişileri önceden belirleyebilirsiniz. Öğretmenine ulaşamadığında hangi yetişkine gidebileceğini ve okulun hangi alanlarında destek bulabileceğini bilmesi önemlidir. Planı onun görüşlerini alarak oluşturun; ancak güvenliği sağlama sorumluluğunu çocuğa yüklemeyin.
Güvenli olduğu durumlarda kısa bir sınır cümlesi söylemeyi, ortamdan uzaklaşmayı ve bir yetişkinden yardım istemeyi birlikte çalışabilirsiniz. “Bunu yapmanı istemiyorum” demek bir seçenek olabilir; fakat çocuk o anda konuşamadığında veya donup kaldığında başarısız olmuş sayılmaz. Zorbalığı durdurmak, çocuğun doğru cümleyi bulmasına bağlı değildir.
“Sen de ona vur” ya da “Hiç umursama” gibi önerilerden kaçının. Fiziksel karşılık vermek tehlikeyi artırabilir; yaşananları sürekli görmezden gelmek ise çocuğu desteksiz bırakabilir.
Evde sevdiği etkinliklere, dinlenmeye ve güvenli arkadaşlıklarına alan açın. Günlük hayatının bütünü zorbalık konuşmalarından oluşmasın. Zorbalık sona erse bile yoğun korku, içe kapanma, uyku güçlüğü veya okula devamda zorlanma sürüyorsa profesyonel destek alınabilir. Psikolojik destek, okulun koruyucu önlem alma sorumluluğunun yerini tutmaz.
Siber Zorbalık Yaşanıyorsa Ne Yapılmalı?
Zorbalık, mesajlaşma gruplarında, sosyal medyada veya çevrim içi oyunlarda da yaşanabilir. Küçük düşürücü paylaşımlar, tehdit mesajları ve izinsiz yayılan içerikler, çocuğun okul dışındaki zamanını da etkileyebilir.
İçerikleri silmeden önce, uygun durumlarda tarih, kullanıcı adı ve mesajları gösteren ekran görüntülerini saklayabilirsiniz. Bunları başka gruplarda paylaşarak yaygınlaştırmayın. Kanıtları koruduktan sonra ilgili hesabı engellemek, içeriği platforma bildirmek ve gizlilik ayarlarını birlikte gözden geçirmek yararlı olabilir.
Çocuğu suçlamak veya ilk tepki olarak cihazını elinden almak yerine, çevrim içi güvenliğini nasıl sağlayacağınızı konuşun. Okuldaki öğrencilerle bağlantılı bir durum varsa okulu da bilgilendirin. Ciddi tehdit, şantaj veya güvenlik riski bulunduğunda ilgili yetkililerden yardım isteyin.
Trabzon’da akran zorbalığının çocuk ve aile üzerindeki etkileri konusunda destek arayan aileler, Özel Odak Aile Danışma Merkezi ile iletişime geçebilir. Çocuk ve ergen danışmanlığı seçenekleri ile ücretsiz ön görüşme hakkında bilgi almak için WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
