Aileye yeni bir bebeğin katılması, bütün aile için önemli bir değişimdir. Anne ve babalar bu dönemi heyecanla karşılarken evdeki çocuk açısından süreç çok daha karmaşık duygular içerebilir. Çocuk kardeşini sevebilir, onunla ilgilenmek isteyebilir ancak aynı zamanda anne ve babasının ilgisini kaybetmekten endişe edebilir.
Bu nedenle kardeş kıskançlığı, özellikle yeni kardeşin doğumundan sonraki dönemde sık karşılaşılan tepkilerden biridir. Kıskançlığın ortaya çıkması çocuğun kardeşini sevmediği veya ileride kötü bir kardeş ilişkisi yaşayacağı anlamına gelmez. Önemli olan, çocuğun yaşadığı duygunun anlaşılması ve aile içerisindeki değişime uyum sağlamasına destek olunmasıdır.
Kardeş Kıskançlığı Neden Olur?
Çocuklar için anne ve babanın ilgisi yalnızca ilgi görmek anlamına gelmez; aynı zamanda güven, yakınlık ve ait olma duygusuyla da ilişkilidir. Yeni bir bebeğin eve gelmesiyle birlikte ebeveynlerin zamanının önemli bir bölümünün bebeğe ayrılması, büyük çocuk tarafından kendi yerinin değiştiği şeklinde algılanabilir.
Özellikle daha önce anne ve babasının ilgisini paylaşmak zorunda kalmamış bir çocuk için bu değişim daha belirgin olabilir.
Kardeş kıskançlığının ortaya çıkmasında;
ebeveyn ilgisinin paylaşılmaya başlanması,
günlük rutinlerin değişmesi,
bebeğe daha fazla fiziksel bakım verilmesi,
çocuğun kardeşiyle karşılaştırılması,
“Sen artık büyüksün.” diyerek çocuktan yaşının üzerinde sorumluluk beklenmesi,
kardeşler arasında belirgin şekilde farklı davranılması
gibi durumlar etkili olabilir.
Çocuğun yaşı, mizacı, anne ve babasıyla ilişkisi ve aile içindeki diğer değişiklikler de sürecin nasıl yaşanacağını etkileyebilir.
Kardeş Kıskançlığı Belirtileri Nelerdir?
Kardeş kıskançlığı belirtileri her çocukta aynı şekilde görülmeyebilir. Bazı çocuklar duygularını açıkça ifade ederken bazıları davranışlarıyla göstermeye başlayabilir.
Örneğin çocuk kardeşi doğduktan sonra daha sık anne veya babasının yanında bulunmak isteyebilir. Daha önce tek başına yaptığı bazı işleri yeniden ebeveyninin yapmasını talep edebilir.
Bazı çocuklarda;
sık ağlama veya öfke nöbetleri,
anne veya babadan ayrılmak istememe,
kardeşe karşı sert davranma,
oyuncaklarını paylaşmak istememe,
bebeğin evden gitmesini isteme,
daha fazla ilgi talep etme,
uyku veya yemek düzeninde değişiklik,
daha önce bıraktığı bazı davranışlara yeniden dönme
gibi tepkiler görülebilir.
Örneğin tuvalet alışkanlığını kazanmış bir çocuk yeniden altını ıslatmaya başlayabilir veya uzun süredir kendi yemeğini yiyebilen bir çocuk annesinin kendisini beslemesini isteyebilir.
Bu tür davranışlar her zaman bilinçli olarak dikkat çekmek amacıyla yapılmaz. Çocuk, yaşadığı değişim karşısında daha küçük olduğu dönemlerde kendisine gösterilen ilgiyi yeniden deneyimlemek istiyor olabilir.
Yeni Kardeşe Uyum Sürecinde Ebeveynler Nasıl Davranmalı?
Yeni kardeşin doğumundan sonra ebeveynlerin en sık yaptığı hatalardan biri çocuğun kıskançlık duygusunu hemen ortadan kaldırmaya çalışmaktır.
“Sen kardeşini kıskanmıyorsun.”
“Kardeşini sevmelisin.”
“Sen artık ablasın/ağabeysin.”
gibi ifadeler çocuğun yaşadığı duygunun anlaşılmadığını düşünmesine neden olabilir.
Bunun yerine çocuğun duygusunu ifade etmesine alan açmak daha destekleyici olabilir.
Örneğin “Bebekle çok ilgilendiğimiz zamanlarda benimle daha fazla vakit geçirmek istediğini fark ediyorum.” gibi bir yaklaşım çocuğun yaşadığı duygunun görüldüğünü hissetmesine yardımcı olabilir.
Anne veya babanın gün içerisinde yalnızca büyük çocukla geçirdiği kısa fakat düzenli zamanlar da önemlidir. Bu sürenin çok uzun olması gerekmez. Telefonun veya başka dikkat dağıtıcıların olmadığı, çocuğun seçtiği bir oyun veya etkinliğin birlikte yapılması daha değerli olabilir.
Kardeşleri Birbiriyle Karşılaştırmak Kıskançlığı Artırır mı?
Kardeşler arasındaki kıskançlığın artmasına neden olabilecek önemli durumlardan biri karşılaştırmadır.
“Bak kardeşin ne kadar güzel yiyor.”
“Sen onun yaşındayken böyle değildin.”
“Kardeşin senden daha sakin.”
gibi ifadeler çocukların kendilerini birbirleriyle yarış içerisinde hissetmelerine neden olabilir.
Her çocuğun mizacı, gelişim hızı, becerileri ve ihtiyaçları farklıdır. Bu nedenle kardeşleri birbirleriyle değil, mümkün olduğunca kendi gelişimleri içerisinde değerlendirmek daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.
Aynı zamanda “eşit davranmak” ile “her çocuğun ihtiyacına uygun davranmak” aynı şey değildir. Bir kardeşin belirli bir anda daha fazla desteğe ihtiyacı olabilir. Burada önemli olan diğer çocuğun da önemsendiğini ve aile içerisindeki yerinin devam ettiğini hissedebilmesidir.
Kardeş Kıskançlığı Ne Kadar Sürer ve Ne Zaman Destek Alınmalı?
Kardeş kıskançlığının ne kadar süreceği konusunda herkes için geçerli belirli bir süre vermek mümkün değildir. Çocuğun yaşı, ailedeki değişimin büyüklüğü, ebeveyn tutumları ve kardeşler arasındaki ilişki bu süreci etkileyebilir.
Çoğu çocuk zaman içerisinde yeni aile düzenine uyum sağlayabilir. Ancak kıskançlık davranışları yoğunlaşıyor ve uzun süre devam ediyorsa durumu daha ayrıntılı değerlendirmek gerekebilir.
Özellikle;
çocuğun kardeşine veya kendisine zarar vermeye çalışması,
yoğun öfke davranışlarının giderek artması,
okul veya sosyal yaşamının belirgin şekilde etkilenmesi,
uyku, yemek veya tuvalet davranışlarında uzun süre devam eden değişiklikler yaşanması,
çocuğun sürekli mutsuz veya geri çekilmiş görünmesi,
anne ve babanın süreci yönetmekte zorlanması
durumlarında bir ruh sağlığı uzmanından destek almak değerlendirilebilir.
Psikolojik danışmanlık sürecinde yalnızca çocuğun davranışı değil; aile içerisindeki ilişkiler, ebeveyn tutumları ve kardeşler arasındaki etkileşim de birlikte ele alınabilir.
Trabzon’da Kardeş Kıskançlığı ve Çocuk Danışmanlığı
Kardeş kıskançlığı, çoğu zaman çocuğun aile içerisinde yaşanan değişime uyum sağlamaya çalışırken gösterdiği duygusal bir tepki olarak karşımıza çıkar. Çocuğun davranışını yalnızca “kıskançlık” olarak değerlendirmek yerine altında yatan ihtiyaçları anlamaya çalışmak önemlidir.
Trabzon’da kardeş kıskançlığı, yeni kardeşe uyum, çocuklarda davranış değişiklikleri ve ebeveyn tutumları konusunda destek almak isteyen aileler, Özel Odak Aile Danışma Merkezi ile iletişime geçerek süreç hakkında bilgi alabilir.
Çocuğunuzun kardeşinin doğumundan sonra davranışlarında belirgin değişiklikler gözlemliyorsanız Çocuk ve Ergen Danışmanlığı hizmetimiz hakkında bilgi alabilir, Bilgi ve Randevu bölümünden veya WhatsApp üzerinden merkezimizle iletişime geçebilirsiniz.
