Korku, insanın kendisini tehlikelerden korumasına yardımcı olan doğal duygulardan biridir. Bir tehlikeyle karşılaştığımızda bedenimizin ve zihnimizin tepki vermesi çoğu zaman koruyucu bir işlev taşır. Ancak bazı durumlarda korku, ortada belirgin bir tehlike bulunmasa bile çok yoğun yaşanabilir.
Kişi korktuğu nesne veya durumla karşılaşmamak için günlük yaşamını değiştirmeye, bazı ortamlardan uzak durmaya ya da yapmak istediği şeylerden vazgeçmeye başlayabilir. Bu noktada “Fobi nedir?” sorusu önem kazanır.
Fobiler yalnızca bir şeyi sevmemek veya ondan rahatsız olmak anlamına gelmez. Korkunun yoğunluğu, kaçınma davranışları ve kişinin yaşamını ne kadar etkilediği birlikte değerlendirilmelidir.
Fobi Nedir? Korkudan Farkı Nedir?
Her insanın korktuğu bazı şeyler olabilir. Karanlık, yükseklik, hayvanlar, kapalı alanlar veya uçak yolculuğu bazı kişilerde tedirginlik oluşturabilir. Bu durumların her biri tek başına fobi olduğu anlamına gelmez.
Fobide korku genellikle belirli bir nesne veya durumla ilişkilidir ve kişinin tepkisi oldukça yoğun olabilir. Kişi korktuğu durumdan uzak durmaya çalışabilir, karşılaşma ihtimalini düşünmek bile kaygı oluşturabilir.
Örneğin yükseklikten hoşlanmamak ile yüksek bir yerde bulunma ihtimali nedeniyle seyahat planlarını değiştirmek aynı şey değildir. Benzer şekilde böcek gördüğünde irkilmek ile böcek olabileceği düşüncesi nedeniyle bazı ortamlara hiç girememek arasında önemli bir fark vardır.
Bu nedenle fobiyi değerlendirirken yalnızca “Ne kadar korkuyorum?” sorusu değil, “Bu korku hayatımı ne kadar sınırlandırıyor?” sorusu da önemlidir.
Fobi Belirtileri Nelerdir?
Fobi belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bazı kişiler yoğun düşünceler yaşarken bazı kişilerde bedensel belirtiler daha belirgin olabilir.
Korkulan durumla karşılaşıldığında veya bazen yalnızca karşılaşma ihtimali düşünüldüğünde;
yoğun korku ve kaygı,
ortamdan uzaklaşma isteği,
kalp atışlarında hızlanma hissi,
terleme,
titreme,
nefesin hızlandığını hissetme,
mide rahatsızlığı,
baş dönmesi,
kaslarda gerginlik,
kötü bir şey olacakmış düşüncesi
gibi belirtiler görülebilir.
Fobilerde dikkat çeken davranışlardan biri de kaçınmadır. Kişi korktuğu durumla karşılaşmamak için günlük yaşamında çeşitli değişiklikler yapabilir.
Örneğin uçak korkusu nedeniyle uzun yolculuklardan vazgeçebilir, iğne korkusu nedeniyle sağlık kontrolünü erteleyebilir veya köpek korkusu nedeniyle belirli sokaklardan geçmemeyi tercih edebilir.
Kaçınma kısa süreli olarak kişiyi rahatlatıyor gibi görünse de zamanla korkunun yaşam üzerindeki etkisinin artmasına neden olabilir.
Fobiler Neden Oluşur?
Fobi nedenleri herkes için aynı değildir. Bazı kişiler korkularının ne zaman başladığını açıkça hatırlarken bazı kişiler belirgin bir başlangıç noktası söyleyemez.
Geçmişte yaşanan korkutucu bir olay bazı korkuların gelişmesinde etkili olabilir. Örneğin çocukluk döneminde bir hayvanla yaşanan olumsuz bir deneyim ilerleyen yıllarda benzer durumlara karşı yoğun korku oluşturabilir.
Bunun yanında kişi çevresindeki insanların korku tepkilerini gözlemleyerek de bazı durumları tehdit olarak algılamaya başlayabilir.
Çocukluk deneyimleri, stresli yaşam olayları, kişinin olayları yorumlama biçimi ve bireysel özellikleri de korkunun gelişiminde rol oynayabilir.
Ancak “Fobim varsa mutlaka geçmişimde kötü bir olay vardır.” şeklinde düşünmek doğru değildir. Bazı fobiler belirgin bir olay olmadan da gelişebilir.
Önemli olan korkunun neden ortaya çıktığını tek bir nedene bağlamak yerine, kişinin kendi yaşam öyküsü ve deneyimleri içerisinde değerlendirmektir.
Hangi Fobi Türleri Vardır?
Fobiler çok farklı nesne ve durumlara yönelik gelişebilir. Günlük yaşamda karşılaşılabilecek bazı fobi isimleri şunlardır:
Entomofobi: böceklere yönelik yoğun korku
Araknofobi: örümceklere yönelik yoğun korku
Ofidiyofobi: yılanlara yönelik yoğun korku
Sinofobi: köpeklere yönelik yoğun korku
Akrofobi: yükseklik korkusu
Aerofobi: uçakla uçmaya yönelik yoğun korku
Klostrofobi: kapalı veya dar alanlardan yoğun biçimde korkma
Tripanofobi: iğne veya enjeksiyona yönelik yoğun korku
Hemofobi: kana yönelik yoğun korku
Emetofobi: kusmaya yönelik yoğun korku
Niktofobi: karanlığa yönelik yoğun korku
Astrafobi: gök gürültüsü ve şimşeğe yönelik yoğun korku
Amaksofobi: araç kullanmaya yönelik yoğun korku
Dentofobi: diş hekimi veya diş işlemlerine yönelik yoğun korku
Kulrofobi: palyaçolara yönelik yoğun korku
Bu isimler korkulan nesne veya durumu tanımlamaya yardımcı olabilir. Ancak yalnızca fobinin ismini bilmek yeterli değildir.
Asıl önemli olan kişinin yaşadığı korkunun yoğunluğu, bu korku nedeniyle nelerden kaçındığı ve yaşamının ne ölçüde etkilendiğidir.
Fobiler Günlük Yaşamı Nasıl Etkileyebilir?
Fobiler bazı kişilerde yalnızca belirli anlarda ortaya çıkarken bazı kişilerde günlük yaşamın birçok alanını etkileyebilir.
Kişi korkusu nedeniyle;
seyahat etmekten vazgeçebilir,
bazı sosyal ortamlara girmeyebilir,
sağlık kontrollerini erteleyebilir,
yalnız kalmaktan kaçınabilir,
belirli iş veya eğitim fırsatlarını değerlendiremeyebilir,
korktuğu durumla karşılaşmamak için sürekli çevresini kontrol edebilir.
Bu durumda sorun yalnızca korkunun kendisi değil, korkunun kişinin seçimlerini giderek daha fazla belirlemeye başlamasıdır.
Kişi zamanla yaşamını korkusuna göre düzenlemeye başlayabilir. Bu durum günlük yaşamın daralmasına ve kişinin yapmak istediği bazı şeylerden uzaklaşmasına neden olabilir.
Fobi İçin Ne Zaman Psikolojik Destek Alınabilir?
Bir korkunun varlığı tek başına psikolojik destek alınmasını gerektirmez. Ancak korku günlük yaşamı belirgin şekilde sınırlandırmaya başlamışsa destek almak değerlendirilebilir.
Özellikle;
korkulan durumdan sürekli kaçınılıyorsa,
korku nedeniyle seyahat, iş veya sosyal yaşam etkileniyorsa,
sağlık kontrolleri erteleniyorsa,
korkulan durum ortaya çıkmadan uzun süre önce yoğun kaygı yaşanıyorsa,
kişi korkusunu yönetmekte zorlandığını düşünüyorsa,
kaçınma davranışları giderek artıyorsa
bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yararlı olabilir.
Psikolojik danışmanlık sürecinde kişinin korkusunu tetikleyen durumlar, bu durumlarla ilişkili düşünceler, bedensel tepkiler ve kaçınma davranışları ele alınabilir. Süreç her bireyin ihtiyacına göre planlanır.
Trabzon’da fobiler, yoğun korkular ve kaygıyla ilişkili yaşantılar konusunda psikolojik destek almak isteyen bireyler, Özel Odak Aile Danışma Merkezi ile iletişime geçerek süreç hakkında bilgi alabilir. Görüşmelerde kişinin yaşadığı durum bireysel olarak değerlendirilir ve ihtiyaçlarına uygun bir psikolojik danışmanlık süreci planlanabilir.
Siz de yoğun korkularınızın günlük yaşamınızı sınırlandırdığını düşünüyorsanız Bilgi ve Randevu bölümümüzden veya WhatsApp üzerinden merkezimizle iletişime geçebilirsiniz.
